ભારત અને મિસ્ર વચ્ચે ૨૦૦૦ વર્ષ પહેલાં હતા અતૂટ વેપારી સંબંધો: ૩૦ શિલાલેખોએ ખોલ્યા ૨૦૦૦ વર્ષ જૂના વેપારના રહસ્યો!

 

 

 

ભારતનો ઇતિહાસ માત્ર તેની સરહદો સુધી સીમિત નથી, પરંતુ તેના પુરાવા સાત સમંદર પાર પણ અંકિત થયેલા છે. હમણાં જ મિસ્ર (ઇજિપ્ત)ની પ્રસિદ્ધ 'વેલી ઓફ કિંગ્સ' (રાજાઓની ખીણ) માંથી મળી આવેલા ૨૦૦૦ વર્ષ જૂના શિલાલેખોએ વિશ્વભરના ઈતિહાસકારો અને પુરાતત્વવિદોને ચોંકાવી દીધા છે. આ શોધ સાબિત કરે છે કે આજથી બે હજાર વર્ષ પહેલા પણ ભારત અને મિસ્ર વચ્ચે માત્ર વેપાર જ નહીં, પરંતુ ગાઢ સાંસ્કૃતિક અને રાજદ્વારી સંબંધો હતા.

 

 

સ્વિટ્ઝર્લેન્ડની લોઝેન યુનિવર્સિટીના પ્રોફેસર ઇંગો સ્ટ્રાઉચ અને ફ્રાન્સના પ્રોફેસર શાર્લોટ શ્મિડ દ્વારા કરવામાં આવેલી આ શોધમાં કુલ ૩૦ શિલાલેખો મળી આવ્યા છે. આ શિલાલેખો મિસ્રની પ્રાચીન રૉક-કટ (પથ્થર કોતરીને બનાવેલી) કબરોમાં જોવા મળ્યા છે. જેમાં ૨૦ શિલાલેખો પ્રાચીન તમિલ-બ્રાહ્મી લિપિમાં છે, જ્યારે બાકીના ૧૦ શિલાલેખો સંસ્કૃત અને પ્રાકૃત ભાષામાં છે. આ આંકડો આશ્ચર્યજનક છે કારણ કે ખુદ ભારતમાં આ પ્રકારના માત્ર ૧૦૦ જેટલા જ શિલાલેખો ઉપલબ્ધ છે.

 

 

 

 

આ શોધમાં સૌથી રસપ્રદ બાબત એક વ્યક્તિનું નામ છે - 'સિકાઈ કોર્રાન'. આ તમિલ વેપારીએ ૬ માંથી ૫ કબરોમાં કુલ ૮ વખત પોતાનું નામ કોતરાવ્યું છે. એક શિલાલેખમાં તો સ્પષ્ટ લખ્યું છે, "સિકાઈ કોર્રાન-વરા કાંત", જેનો અર્થ થાય છે - 'સિકાઈ કોર્રાન અહીં આવ્યો અને જોયું'. ઇતિહાસકારો માને છે કે 'સિકાઈ' એટલે મુકુટ અને 'કોર્રાન' એટલે નેતા. આ વ્યક્તિ કદાચ તમિલનાડુના ચેરા રાજવંશ સાથે જોડાયેલો કોઈ મોટો વેપારી હોઈ શકે છે. તેની લખવાની શૈલી તત્કાલીન ગ્રીક પ્રવાસીઓ જેવી જ છે, જે સૂચવે છે કે તે માત્ર વેપારી જ નહીં પણ એક જિજ્ઞાસુ પ્રવાસી પણ હતો.

 

 

આ શિલાલેખો માત્ર તમિલ ભાષામાં જ નથી. સંસ્કૃત અને પ્રાકૃતમાં લખાયેલા લેખો દર્શાવે છે કે ઉત્તર-પશ્ચિમ ભારત અને ગુજરાતના વિસ્તારોમાંથી પણ લોકો મિસ્ર જતા હતા. એક શિલાલેખમાં તો 'ક્ષહરાત' (Ksaharata) રાજાના દૂતનો ઉલ્લેખ છે. આ બાબત સ્પષ્ટ કરે છે કે ભારતથી માત્ર વેપારીઓ જ નહીં, પણ શાહી પ્રતિનિધિઓ અને રાજદૂતો પણ મિસ્રની મુલાકાત લેતા હતા.

 

 

 

 

પ્રોફેસર ઇંગો સ્ટ્રાઉચના જણાવ્યા અનુસાર, "આ કબરો જોવા દર વર્ષે લાખો પ્રવાસીઓ આવે છે, પરંતુ આ લિપિઓ પર કોઈનું ધ્યાન ગયું નહોતું. આ શોધ દર્શાવે છે કે ભારતીય વેપારીઓ માત્ર દરિયા કિનારાના બંદરો સુધી જ મર્યાદિત નહોતા, પણ તેઓ મિસ્રના આંતરિક ભાગો અને ધાર્મિક સ્થળો સુધી મુસાફરી કરતા હતા."

 

પ્રોફેસર શાર્લોટ શ્મિડ માને છે કે તે સમયના ભારતીય વેપારીઓ બહુભાષી હતા. રોમન સામ્રાજ્ય સાથેના વ્યવહાર માટે તેઓ ગ્રીક ભાષા પણ જાણતા હશે. તમિલનાડુ રાજ્ય પુરાતત્વ વિભાગના સલાહકાર પ્રોફેસર કે. રાજન જણાવે છે કે સિંધુ ખીણની સભ્યતાથી શરૂ થયેલો ભારતનો દરિયાઈ વેપાર ઈસવીસનની શરૂઆતની સદીઓમાં ટોચ પર હતો. રોમન લોકો ભારતીય મરી-મસાલા, ખાસ કરીને કાળા મરીના દિવાના હતા.

 

મિસ્રના લાલ સમુદ્રના બંદરો જેવા કે 'બેરેનાઈક' માં છેલ્લા ૩૦ વર્ષથી ચાલી રહેલા ખોદકામ અને હવે 'થેબ્સ' માં મળેલી આ શિલાઓએ સાબિત કર્યું છે કે ભારત એક વિશ્વગુરુ અને આર્થિક શક્તિ તરીકે પ્રાચીન કાળથી સ્થાપિત હતું. આપણી લિપિ, ભાષા અને સંસ્કૃતિના નિશાન મિસ્રના પિરામિડો અને કબરોમાં હજુ પણ જીવંત છે, જે ભારતની ભવ્ય વિરાસતની સાક્ષી પૂરે છે.