જ્યારે અમેરિકાના ઈશારે ચાલતું હતું ભારતનું રાજકારણ? નેહરુ-ઇન્દિરા કાળના એ સત્યો જે કોંગ્રેસ છુપાવવા માંગે છે!

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

આજના સમયમાં જ્યારે પણ દેશની સુરક્ષા કે વિદેશી દખલગીરીની વાતો થાય છે, ત્યારે આપણે ઘણીવાર ઈતિહાસની એ ભૂલોને ભૂલી જઈએ છીએ જે કોંગ્રેસના શાસનકાળમાં થઈ હતી. જૂના અહેવાલો અને દસ્તાવેજો તપાસીએ તો ખબર પડે છે કે દેશના પહેલા વડાપ્રધાન જવાહરલાલ નેહરુ અને ત્યારબાદ ઇન્દિરા ગાંધીના સમયમાં અમેરિકાની જાસૂસી એજન્સી CIA આપણા રાજકારણમાં કેટલી હદ સુધી અંદર ઘૂસી ગઈ હતી. આજે જ્યારે રાહુલ ગાંધી સરકાર પર જાસૂસીના આરોપો લગાવે છે, ત્યારે કદાચ તેઓ એ ભૂલી જાય છે કે તેમના જ પૂર્વજોના સમયમાં આપણું જાસૂસી તંત્ર કેટલું નબળું હતું. એ સમયે સરકારની કાં તો ભારે અજ્ઞાનતા હતી અથવા તો મોટી બેદરકારી, જેના કારણે વિદેશી એજન્સીઓ ભારતના આંતરિક મામલાઓમાં આટલી બધી દખલ કરી શકતી હતી. રાહુલ ગાંધી જ્યારે વર્તમાન સરકાર પર જાસૂસી કે સુરક્ષાના આરોપો લગાવે છે, ત્યારે તેઓ કદાચ એ ભૂલી જાય છે કે તેમના જ પૂર્વજોના સમયમાં ભારતીય ગુપ્તચર તંત્ર કેટલી ગંભીર 'અજ્ઞાનતા' અથવા 'બેદરકારી'નો શિકાર હતું.

 

 

 

 

ઐતિહાસિક પુરાવાઓ જણાવે છે કે ૧૯૬૦ના દાયકામાં, જ્યારે ચીન સાથે યુદ્ધ થવાની તૈયારીઓ હતી, ત્યારે નેહરુ સરકારની જાસૂસી કરવાની શક્તિ ઘણી નબળી હતી. 'ધ નેહરુ ડાયનેસ્ટી' જેવા પુસ્તકો અને સરકાર દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા જૂના દસ્તાવેજોમાં એ વાતનો સાફ ઉલ્લેખ છે કે કેવી રીતે અમેરિકાની જાસૂસી સંસ્થા CIA એ ભારતીય રાજકારણના ઉચ્ચ સ્તરો સુધી પોતાની પકડ જમાવી લીધી હતી. નવાઈની વાત તો એ છે કે, ઇન્દિરા ગાંધીના શાસનકાળમાં પણ આવા ઘણા કિસ્સાઓ સામે આવ્યા હતા, જેમાં એવા આક્ષેપો થયા હતા કે અમેરિકી એજન્સીઓએ ભારતની ચૂંટણીઓ અને રાજકીય પક્ષોને પૈસાની મદદ પૂરી પાડી હતી. અમેરિકાના પૂર્વ રાજદૂત ડેનિયલ પેટ્રિક મોયનિહને તેમના પુસ્તક 'અ ડેન્જરસ પ્લેસ' માં એવો ખુલાસો કર્યો હતો કે કોંગ્રેસ પક્ષે ડાબેરી પક્ષોનો પ્રભાવ વધતો અટકાવવા માટે અમેરિકા પાસેથી બે વખત આર્થિક મદદ લીધી હતી. જેમાં એકવાર તો ખુદ ઇન્દિરા ગાંધીએ રૂબરૂ મળીને આ મદદ માંગી હતી તેવો દાવો પણ કરવામાં આવ્યો છે.

 

 

 

 

આ બધી વાતો માત્ર સામાન્ય રાજકીય નિવેદનો નથી, પરંતુ તે એ સમયની હકીકત બતાવે છે કે કેવી રીતે પશ્ચિમી દેશો ભારતીય સંસ્થાઓ પર પોતાનો પ્રભાવ ધરાવતા હતા. એક તરફ જવાહરલાલ નેહરુ 'પંચશીલ' અને 'બિન-જોડાણ' (Non-Alignment) જેવા મોટા આદર્શો અને સિદ્ધાંતોની વાતોમાં વ્યસ્ત હતા, ત્યારે જમીની હકીકત કંઈક અલગ જ હતી. સત્ય એ હતું કે વિદેશી તાકાતો ભારતના નિર્ણયો લેવાની પ્રક્રિયામાં અંદર સુધી ભળી ગઈ હતી. રાહુલ ગાંધી આજે વારંવાર જે 'લોકશાહી જોખમમાં છે' તેવી વાતો કરે છે, તે જોખમ ખરેખર એ જૂના સમયમાં સૌથી વધારે હતું, કારણ કે ત્યારે ભારતના ગુપ્ત અને આંતરિક રહસ્યો સીધા વિદેશી એજન્સીઓના ટેબલ પર પહોંચી જતા હતા. આ આખો ઈતિહાસ એ વાતનો પુરાવો આપે છે કે નેહરુના સમયમાં દેશના હિતો સાચવવા કરતા કદાચ પોતાની સત્તા બચાવવા માટે વિદેશી શક્તિઓની મદદ લેવાની પરંપરા વધુ ચાલતી હતી.

 

 

 

 

છેલ્લે, ઇતિહાસની આ કડવી વાસ્તવિકતાઓ આપણને એ વાતની યાદ અપાવે છે કે ભારતની જાસૂસી એજન્સીઓની નબળાઈ અને તે સમયના નેતાઓની વિદેશી સંસ્થાઓ સાથેની સાંઠગાંઠે ભૂતકાળમાં દેશને બહુ મોટું નુકસાન પહોંચાડ્યું છે. આજે જ્યારે ભારત પોતાની સુરક્ષા એજન્સીઓને વધુ શક્તિશાળી બનાવી રહ્યું છે અને કોઈ પણ વિદેશી દબાણમાં આવ્યા વગર જાતે જ મક્કમ નિર્ણયો લઈ રહ્યું છે, ત્યારે જૂના શાસકોના આ કારનામાઓને યાદ કરવા ખૂબ જરૂરી છે. આ એટલા માટે જરૂરી છે જેથી ભવિષ્યમાં આવી ભૂલો ફરી ક્યારેય ન થાય. અત્યારે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાના નામે રાજકારણ ખેલનારા લોકોએ પોતાના પૂર્વજોના આ 'CIA કનેક્શન' પર પણ ઊંડો વિચાર કરવાની અને આત્મમંથન કરવાની જરૂર છે.