દુનિયા અરાજકતા તરફ: ટ્રમ્પનો ખતરનાક ‘Donroe Doctrine’ અને ઈરાનનું આંતરિક પતન, શું નવું વિશ્વયુદ્ધ નજીક છે?

 

 

૭ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬. 'ધી હિન્દુ'માં પ્રકાશિત થયેલા બે મહત્વના એડિટોરિયલ લેખ દુનિયા માટે એક ખતરનાક સંકેત આપી રહ્યા છે. એક તરફ અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ આંતરરાષ્ટ્રીય મર્યાદાઓ તોડી રહ્યા છે, તો બીજી તરફ ઈરાન આર્થિક અને રાજકીય રીતે તૂટી રહ્યું છે. આ બન્ને લેજોનો ટૂંકસાર પહેલા વાંચો…

 

 

ટ્રમ્પ પ્રશાસને વેનેઝુએલાના રાષ્ટ્રપતિ માદુરોનું જે રીતે સૈન્ય કાર્યવાહી દ્વારા અપહરણ કર્યું, તેણે દુનિયાને ચોંકાવી દીધી છે. લેખકો આને 'Donroe Doctrine' તરીકે ઓળખાવે છે, જેનો અર્થ છે કે અમેરિકા હવે કોઈ પણ દેશમાં લોકશાહીના બહાને ઘૂસીને ત્યાંના સંસાધનો (ખાસ કરીને તેલ) પર કબજો કરવા માંગે છે.

 

 

આગામી નિશાન: મેક્સિકો, કોલંબિયા, ક્યુબા અને ગ્રીનલેન્ડ જેવા દેશો પર પણ ટ્રમ્પની નજર છે.

 

જોખમ: આ પ્રકારની એકતરફી કાર્યવાહીથી રશિયા અને ચીન જેવા દેશોને પણ અન્ય દેશોમાં હસ્તક્ષેપ કરવાનું પ્રોત્સાહન મળી શકે છે.

 

 

 

જ્યારે ટ્રમ્પ બહારથી ધમકાવી રહ્યા છે, ત્યારે ઈરાન અંદરથી સળગી રહ્યું છે.

 

આર્થિક પતન: ૬૪% મોંઘવારી અને ચલણના ૬૦% મૂલ્યહ્રાસે સામાન્ય ઈરાની નાગરિકોને રસ્તા પર ઉતારી દીધા છે.

 

બમણો માર: એક તરફ ઈઝરાયેલ સાથેનું યુદ્ધ અને બીજી તરફ અમેરિકાની સૈન્ય કાર્યવાહી માટે તૈયાર રહેવાની ધમકીએ ઈરાનના શાસકોને વધુ શંકાશીલ અને ક્રૂર બનાવી દીધા છે.

 

 

 

ટ્રમ્પની વિદેશ નીતિ ઈરાન જેવા દેશોના સુધારાવાદી નેતાઓ (જેમ કે રાષ્ટ્રપતિ પેઝેશ્કિયન) ને નબળા પાડી રહી છે. જ્યારે અમેરિકા સીધી ધમકી આપે છે, ત્યારે ઈરાનનું શાસન જનતાના વાજબી આક્રોશને પણ 'વિદેશી કાવતરું' ગણાવીને દબાવી દે છે. આનાથી સુધારાની શક્યતા ખતમ થઈ જાય છે અને સંઘર્ષની શક્યતા વધી જાય છે.

 

 

આ બંને લેખનો સંયુક્ત વિમર્શ એ છે કે જો ભારત, યુરોપ અને અન્ય શક્તિશાળી લોકશાહી દેશો એક અવાજે ટ્રમ્પની આ આક્રમકતા સામે નહીં બોલે, તો આવતીકાલે કોઈ પણ દેશની સાર્વભૌમત્વ સુરક્ષિત રહેશે નહીં.

 

 

દુનિયા અત્યારે એક એવા વળાંક પર છે જ્યાં શક્તિશાળી દેશો નિયમો બનાવી નથી રહ્યા, પણ તોડી રહ્યા છે. વેનેઝુએલા આજે જે ભોગવી રહ્યું છે, તે કાલે તાઈવાન કે અન્ય કોઈ પણ દેશ સાથે થઈ શકે છે.